Wpływ ryzyka systemowego na akcję kredytową banków

Wzrost napięć na rynkach finansowych może hamować wzrost gospodarczy za pośrednictwem kilku
kanałów transmisji. Glocker i Kaniovski (2014) wskazują na dwie teorie dotyczące kanałów transmi-
sji pomiędzy sektorem finansowym a sektorem gospodarki realnej (teoria opcji rzeczywistych i teoria
akceleratora finansowego).
Według teorii opcji rzeczywistych (McDonald, Siegel 1986) kluczowy wpływ na decyzje inwestycyj-
ne mają oczekiwania inwestora oraz wartość opcji odroczenia decyzji. Odkładając inwestycję w czasie,
inwestor zachowuje możliwość uzyskania dokładniejszych informacji o jej rentowności. Umiarkowany
poziom niepewności zwykle oznacza małe prawdopodobieństwo wystąpienia ekstremalnych zdarzeń
mogących wpłynąć negatywnie na zyskowność przedsięwzięcia. W warunkach niskiego ryzyka inwe-
stor ma wyraźnie mniej do zyskania, odraczając inwestycje, ze względu na fakt, że nowe informacje
nie powinny doprowadzić do ponownej oceny przyszłej rentowności inwestycji. W warunkach podwyż-
szonego ryzyka inwestor może uznać za optymalne wstrzymanie się z inwestycją do momentu ustą-
pienia niepewności na rynku. W tym sensie teoria opcji rzeczywistych wyjaśnia, dlaczego w okresach
niepewności wartość odroczenia decyzji w czasie wzrasta. Dlatego wysoki poziom niepewności może
prowadzić do zaniechania bieżących inwestycji i obniżyć ich poziom w przyszłości, co niesie negatywne
skutki dla całej gospodarki.
Bernanke, Gertler i Gilchrist (1998) w swojej teorii dotyczącej akceleratora finansowego wskazują,
że endogeniczny rozwój sektora finansowego kreuje i wzmacnia mechanizm rozprzestrzeniania się szo-
ków w gospodarce. W modelu tym kluczową kategorię stanowi premia za finansowanie zewnętrzne,
która jest pochodną pozycji finansowej dłużników. W momencie załamania koniunktury dochodzi do
obniżenia zysków przedsiębiorstw. W konsekwencji spadku wartości netto przedsiębiorstw w stosunku
do zaciągniętych zobowiązań pogarsza się standing finansowy spółek. W odpowiedzi banki podnoszą
cenę dostępnego finansowania, co obniża możliwości i skłonność firm do inwestowania. Reasumując,
w ramach modelu akceleratora finansowego w sytuacji pojawienia się napięć finansowych przedsię-
biorstwom i gospodarstwom domowym trudniej jest pozyskać fundusze przez emisję nowych akcji lub
zaciągnąć zobowiązanie po akceptowalnym koszcie. Wzrost kosztów finansowania zewnętrznego mo-
że spowodować, że podmioty gospodarcze zmniejszą wydatki, co z kolei zaostrzy recesję gospodarczą

i przyczyni się do dalszego wzrostu premii za ryzyko. Mechanizm ten zadziała odwrotnie w trakcie
boomu gospodarczego.
Z punktu widzenia stabilności finansowej kluczowe jest, aby system finansowy pełnił swoje funk-
cje w sposób ciągły i efektywny, nawet w przypadku wystąpienia nieoczekiwanych i niekorzystnych za-
burzeń o charakterze systemowym. Utrzymanie stabilności systemu finansowego wymaga monitoro-
wania i ograniczania ryzyka systemowego. Doświadczenia historyczne pokazują, że ryzyko systemowe
może przekształcić się w przeciążenia systemowe (systemic stress), niosące negatywne skutki dla wzro-
stu gospodarczego i dobrobytu. Głównym kanałem oddziaływania ryzyka systemowego na gospodarkę
jest kanał kredytowy, który z jednej strony może być źródłem narastania ryzyka systemowego z tytułu
nadmiernej akcji kredytowej (lewarowanie) (Alessi, Detken 2018; Soedarmono, Sitorus, Tarazi 2017),
a z drugiej strony może amplifikować skutki kryzysu przez odcięcie gospodarki od źródeł finansowania
(delewarowanie) (Langfield, Pagano 2015).
W niniejszej pracy skupiamy się na kanale kredytowym, który odgrywa kluczową rolę w ryzyku
systemowym (Foglia 2012). Zawężenie tematyki badania tylko do kanału kredytowego ma swoje uza-
sadnienie w tym, że pośrednictwo finansowe w polskiej gospodarce jest, podobnie jak w strefie euro,
oparte na sektorze bankowym. W 2017 r. udział banków w aktywach finansowych sektora finansowego
wynosił w Polsce 65,4%, tj. nieznacznie więcej niż w strefie euro (62,4%). Pośrednicy finansowi są więc
odpowiedzialni za większą część finansowania dla konsumentów i przedsiębiorców, którzy często mają
ograniczony dostęp do rynków kapitałowych.
Kredyt bankowy stanowi jedną z kluczowych kategorii ekonomicznych odpowiedzialnych za sty-
mulowanie rozwoju. Odgrywa również główną rolę w mechanizmie transmisji polityki pieniężnej ban-
ków centralnych (Bernanke, Boivin, Eliasz 2005; Chmielewski i in. 2018). W związku z tym załamanie
się procesu pośrednictwa finansowego w połączeniu z ograniczoną skutecznością transmisji sygnału
przez bank centralny może być postrzegane jako zdarzenie systemowe, czyli materializacja ryzyka sys-
temowego, która może doprowadzić do załamania gospodarczego lub nawet kryzysu. Biorąc pod uwa-
gę powyższe, zakładamy, że na skutek materializacji ryzyka systemowego dochodzi do ograniczenia ak-
cji kredytowej zarówno w wyniku spadku popytu na kredyt (teoria opcji rzeczywistych), jak i spadku
podaży kredytu (teoria akceleratora finansowego).

W literaturze światowej można napotkać wiele badań empirycznych dotyczących determinant
akcji kredytowej (Levine 2005; Beck i in. 2006; Allen, Paligovara 2015; Aiyar, Calomiris, Wieladek
2016). W literaturze krajowej również sporo miejsca poświęcono analizie czynników popytowych i po-
dażowych wpływających na akcję kredytową, w tym wahaniom cyklicznym działalności kredytowej
(Barczak 2013; Jędruchniewicz 2013), przemianom związanym z akcesją do UE (Zielińska-Sitkiewicz
2010), popytowi na kredyt i zmianom w strukturze kredytów (Wdowiński 2011; Kozak 2012), strukturze
własności (Iwanicz-Drozdowska, Kozłowska 2016) oraz pozycji kapitałowej banków (Olszak i in. 2014).
Niemniej jednak istnieje bardzo mało teoretycznych i empirycznych prac na temat wpływu poziomu
ryzyka systemowego na tempo akcji kredytowej. W Polsce dotychczas takich badań nie przeprowadzano 

Co stanowi kryterium podziału ekonomii na pozytywną i normatywną?

Co stanowi kryterium podziału ekonomii na pozytywną i normatywną?

Kryterium podziału ekonomii na pozytywną i normatywną są sądy.

Jeśli ekonomia zajmuje się tylko wyjaśnianiem zjawisk, zachowań i procesów gospodarczych, to określa się ją jako pozytywną. Jeżeli zaś wydaje sądy i formułuje zdania o powinnościach, to ma charakter normatywny.

Krzywa Phillipsa

. Krzywa Phillipsa i jego teorie inflacji.

W latach czterdziestych A.W. Phillips rozpoczął badania nad relacjami zmian w inflacji i bezrobociu na podstawie analizy danych statystycznych z lata 1861 – 1957 dla Wielkiej Brytanii. Stwierdził on, że istnieje stała relacja między tempem wzrostu płac nominalnych a poziomem bezrobocia (zależność odwrotna). Zależność między tempem wzrostu płac i poziomem bezrobocia ma charakter nieliniowy, z uwagi na sztywność płac w dół (spadek bezrobocia powoduje szybszy wzrost płac, natomiast zwiększenie rozmiarów bezrobocia – niewielkie ograniczenie tempa wzrostu płac).

Zauważmy, że przy stopie inflacji = 0, stopa bezrobocia wynosi ok. 5% - jest to poziom naturalnego bezrobocia. Krzywa Phillipsa zakładała zmienność (substytucyjność) inflacji i bezrobocia, więc można by za pomocą narzędzi polityki finansowej przesuwać gospodarkę wzdłuż tej krzywej. Można więc stopę bezrobocia równą 3% zmniejszyć do 2%, jednak kosztem zwiększenia tempa inflacji. Krzywa Phillipsa sugerowała możliwość wybrania takiej kombinacji inflacji i bezrobocia, która będzie najmniej szkodliwa a najbardziej optymalna. Krzywa ta zakłada również, że 3% wzrost wydajności pracy pokrywa 3% wzrost płac bez uruchomienia się inflacji. Dopiero wzrost płac większy niż 3% powoduje wzrost cen (np. wzrost płac o 5% to wzrost cen o 2%, itd.) oraz spadek bezrobocia. Redukcja bezrobocia do ok. 1,3% prowadziłaby do lawinowego wzrostu cen, natomiast zwiększenie bezrobocia powyżej 5% spowodowałoby wzrost płac poniżej 3% i spadek cen. Krzywa ta ilustruje więc wybór między szybkim wzrostem gospodarczym i niskim poziomem bezrobocia w sytuacjach nasilenia się procesów inflacyjnych oraz słabszym tempem wzrostu, dużym bezrobociem i niewielką inflacją (a nawet stabilizacją cen).

Odpowiedzią keynesistów na zarzuty monetarystów oraz na rosnącą stale inflację w latach siedemdziesiątych było przesunięcie krzywej Phillipsa do pozycji A’ wywołane:

a)    postępem technologicznym,

b)    konkurencją zagraniczną,

c)    płacą efektywnościową (jest sztywna względem podaży, wydajność wymaga płace) – to tłumaczy wzrost bezrobocia naturalnego.

Histereza – jest to sytuacja, w której utrzymuje się stale skutek, chociaż pierwotna przyczyna przestała istnieć.

Krzywa Engla - czym jest, co pokazuje

Elastyczność krzyżowa popytu

Elastyczność krzyżowa popytu (cross elasticity of demand) – wyraża stopień reakcji

popytu na dane dobro w odpowiedzi na zmianę ceny innego dobra

           procentowa zmiana popytu na dobro X

Edc = procentowa zmiana ceny dobra Y

Elastyczność krzyżowa dóbr komplementarnych jest ujemna, dóbr substytucyjnych - dodatnia.

 

Elastyczność dochodowa popytu 
Elastyczność dochodowa popytu (income elasticity of demand Edi) wyraża siłę reakcji popytu na zmiany dochodu.
 

            procentowa zmiana popytu 

Edi =
            procentowa zmiana dochodu

 Zależność między zmianami dochodu a zmianami popytu dla różnych grup dóbr i usług
przedstawiają krzywe Engla.

Krzywe Engla można wykorzystać zarówno do interpretacji dochodowej elastyczności popytu rynkowego, jak i indywidualnego.
Przebieg krzywych Engla pozwala na określenie rodzajów dóbr czy usług wyróżnianych z punktu widzenia elastyczności dochodowej popytu.
Pełną klasyfikację tak wyodrębnionych dóbr przedstawia się za pomocą jednej ciągłej krzywej Engla dla danego dobra. Zatem zakładamy, że wraz ze zmianą dochodu zmienia się elastyczność dochodowa popytu na dane dobro.
Oś pozioma prezentuje dochód konsumentów, oś pionowa – wielkość zgłaszanego popytu na dobro x.

Przykładowa analiza

Dobrem X niech będą np. krajowej produkcji telewizory.

W pierwszym przedziale dochodowym 0I1 współczynnik elastyczności dochodowej = 0, co oznacza sztywność popytu, tu na

poziomie 0.

Wzrost dochodu z 0 do I1 nie pozwala zatem jeszcze na pojawienie się efektywnego popytu rynkowego na odbiorniki TV.

Wzrost dochodu do I2 powoduje, iż % wzrost wielkości popytu jest wyższy niż % wzrost dochodu – wskaźnik elastyczności

dochodowej popytu > 1.

Mamy tu do czynienia z dobrem luksusowym.

Dalszy wzrost dochodu I2I3 powoduje wprawdzie dalszy wzrost popytu na dobro X, ale już wzrost wolniejszy w stosunku do wzrostu dochodu (Edi < 1). Rozpatrywane dobro stało się dobrem podstawowym.

W obu tych ostatnich przedziałach dochodowych nasze dobro X jest dobrem normalnym, gdyż elastyczność dochodowa popytu na nie jest dodatnia.

Przy dalszym wzroście dochodu I3I4 popyt na dobro znowu staje się sztywny – dalszy wzrost dochodu nie wywołuje Żadnej reakcji po stronie popytu. Wielkość popytu na X nie zmienia się mimo rosnącego dochodu (Edi = 0), choć tu w przeciwieństwie do pierwszego przedziału dochodowego, rozmiar analizowanego popytu stabilizuje się na pewnym dodatnim poziomie.

Dalszy wzrost dochodów powoduje, że spada popyt na dobro X (Edi < 0), nasze dobro stało się dla konsumentów dobrem niższego rzędu. Konsumenci w tym przedziale dochodowym prawdopodobnie zdecydowali się przerzucić na wyŜszej klasy

odbiorniki zagraniczne.

Przedstawiona analiza wykresu służy wyłącznie ukazaniu za pomocą jednej krzywej wszystkich możliwości kształtowania się elastyczności dochodowej popytu.

Nie należy wyciągać definitywnych wniosków co do kolejności pojawiania się wymienionych dóbr w miarę wzrostu dochodu.

Przy dowolnym poziomie dochodu popyt konsumenta na dane dobro może być sztywny i to zarówno na poziomie konsumpcji = 0 (np. papierosy dla niepalących), jak i na poziomie dodatnim (np. popyt na pastę do zębów). żywność i standardowa odzież to przy każdym poziomie dochodu dobra w większości przypadków podstawowe, a więc o Edi< 1.

Właśnie Żywności dotyczy prawo Engla.

Prawo Engla

Wraz ze wzrostem dochodów udział Żywności w wydatkach maleje.

Prawo to jest logicznym wnioskiem z przebiegu krzywej Engla dla dóbr podstawowych.

Krzywa ta jest wklęsła w stosunku do osi dochodu, a więc popyt rośnie wolniej niż dochód, wraz

ze wzrostem dochodu udział wydatków na Żywność musi więc spadać.

Rośnie natomiast wraz ze wzrostem dochodu udział wydatków na dobra o wskaźniku Edi> 1

czyli dobra luksusowe.

Naturalnie przy różnym poziomie dochodu różne produkty stanowią grupę dóbr luksusowych.

Bardzo różnorodną grupą są także dobra niższego rzędu, a więc dobra o opadającej krzywej

Engla, Edi < 0. Te same dobra dla pewnych grup konsumentów mogą być dobrami

luksusowymi, dla innych – dobrami niższego rzędu (krajowej produkcji odbiornik

telewizyjny, krajowej produkcji samochód osobowy).

Dobra luksusowe

Procentowy wzrost wielkości popytu jest wyższy niż procentowy wzrost dochodu – wskaźnik

elastyczności dochodowej popytu Edi > 1.

Dobra podstawowe

Dalszy wzrost dochodu powoduje wprawdzie dalszy wzrost popytu na dobro X, ale jest to już

wzrost wolniejszy w stosunku do wzrostu dochodu (Edi < 1).

Dobra normalne

Dobro normalne - elastyczność dochodowa popytu na nie jest dodatnia.

Dobra niższego rzędu

Bardzo różnorodna grupa o opadającej krzywej Engla, Edi < 0.